محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1478

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

شعر « 1 » جم قدر جمال الحق و الدين كه سعادت * از مهر بود با او همچون خور و ورتاج و در شرفنامه گلى باشد كه در آب رويد و برگ آن روى بآفتاب دارد و بار آن را براى خنكى خورند « 2 » و نيلوفر نيز گويند « 3 » . مثالش منصور شيرازى گويد : شعر « 1 » گشاد ديده بهار ستاره چون نرگس * در آب رفت گل آفتاب چون ورتاج و در نسخهء وفائى نان كلاغ باشد كه در گرمسير شيراز آن را توله خوانند و آفتاب‌پرست نيز گويند بواسطهء آنكه بهر طرف كه آفتاب رود آن روى به آن طرف دارد . وارنج - [ بفتح راء ] همان آرنج مرقوم يعنى بندگاه ميان ساعد و بازو و - بكسر راء - نيز به نظر رسيده [ 1 ] . واج - دو معنى دارد : اول گوينده باشد . و دوم امر باشد به گفتن . ورسيج - [ بفتح واو و سكون راى مهمله و كسر سين مهمله ] آستانهء خانه باشد [ 2 ] . مثالش شمس فخرى گويد : بيت ببين كه قبهء تعظيم او كجا باشد * چو هست كيوان صد پايه زيرش از ورسيج ويرج - [ بكسر واو و فتح راى مهمله ] نام داروئيست . كذا فى المؤيد و آن را اكر « 4 » نيز گويند و فريز و فريج و وج « 5 » و ورج هم گويند . ورخج - به وزن و معنى همان فرخج باشد - - كه در باب فاء مرقوم شد - - يعنى زشت [ 3 ] . مثالش حكيم سوزنى فرمايد : دريغ دفتر اشعار ناخوش سردم * كه بد نتيجهء طبع و رخج مردارم ورج - [ بفتح واو و سكون راى مهمله ] - و بكسر واو نيز به نظر رسيده - قدر و مرتبه و بزرگى و شكوه باشد . مثالش حكيم فردوسى گويد : شعر « 1 » ازو لاجرم يافتى ورج و فر * نبد ورج ويرا از آن حد و مر و امير معزى نيز فرمايد :

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - بجز « غ » : روند : ( 3 ) - « س » : گويند باشد . ( 4 ) - « غ » : كر . ( 5 ) - كلمه در « الف » در حاشيه است و برهان نيز ندارد . ( 1 ) - مرفق ( عربى ) ( برهان ) . ( 2 ) برهان آسمانه و سقف نيز گويد . ( 3 ) ورخچ نيز آمده است ( برهان ) .